Nghỉ hưu ở nước ngoài hay Việt Nam? 8 tiêu chí để chọn nơi sống phù hợp
Có một câu hỏi thường trở nên rõ hơn khi ta tiến gần đến tuổi nghỉ hưu: “Sau này mình sẽ sống ở đâu?”
Tiếp tục sống ở nơi ta đã làm việc, xây dựng gia đình và hình thành một cuộc sống ổn định?
Hay trở về Việt Nam, nơi có ngôn ngữ mẹ đẻ, ký ức, họ hàng, món ăn quen và cảm giác được sống gần hơn với cội nguồn?
Nghe qua, câu hỏi có vẻ chỉ cần chọn một trong hai. Nhưng khi thật sự ngồi xuống suy nghĩ, ta mới thấy nó không đơn giản như vậy.
Nơi phù hợp để nghỉ hưu không chỉ là nơi có chi phí thấp hơn hay thời tiết dễ chịu hơn. Đó còn là nơi ta có thể sống tương đối tự chủ, được chăm sóc khi cần, duy trì những mối quan hệ quan trọng và cảm thấy đời sống mỗi ngày vẫn có ý nghĩa.
Không có câu trả lời chung cho tất cả mọi người. Nơi ta đang sống có những điều rất đáng giữ. Việt Nam có những giá trị khó thay thế. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào sức khỏe, gia đình, tài chính, tính cách và cách sống mà mỗi người thật sự mong muốn.
Nơi nghỉ hưu phù hợp không nhất thiết là nơi tốt nhất trên giấy. Đó là nơi phù hợp nhất với con người và hoàn cảnh thật của mình.
Vì sao ta dễ quyết định theo cảm xúc?
Khi đang mệt mỏi với công việc hoặc nhịp sống hiện tại, ta có thể nghĩ rằng cuộc sống tại Việt Nam chắc chắn sẽ nhẹ nhàng hơn.
Sau một chuyến về thăm quê vui vẻ, ta dễ hình dung rằng mình có thể sống ở đó lâu dài. Đồ ăn ngon, thời tiết dễ chịu, người thân ở gần. Mọi thứ dường như có sức sống hơn.
Nhưng một chuyến đi vài tuần chưa giống với cuộc sống thường ngày.
Ngược lại, khi nghe về những khó khăn tại Việt Nam, ta cũng có thể lập tức cho rằng tiếp tục sống ở nơi hiện tại luôn là lựa chọn an toàn nhất.
Trong khi đó, sự an toàn trên giấy tờ chưa chắc tự động đem lại cảm giác gần gũi, thuộc về hay một nhịp sống phù hợp.
Cảm xúc không phải là điều cần loại bỏ. Nó cho ta biết điều gì đang thiếu và điều gì đang được mong nhớ.
Nhưng trước một quyết định có ảnh hưởng đến nhiều năm, cảm xúc nên được đặt bên cạnh những câu hỏi thực tế.
Khung 8 tiêu chí để tìm lựa chọn phù hợp
Tám tiêu chí dưới đây không phải là một bài kiểm tra để tìm ra quốc gia chiến thắng.
Chúng giúp ta nhìn toàn bộ cuộc sống, thay vì chỉ nhìn vào một yếu tố đang gây ấn tượng mạnh nhất.
Sức khỏe và khả năng được chăm sóc
Khi còn khỏe, ta thường đánh giá nơi sống qua thời tiết, đồ ăn, nhà cửa hoặc chi phí.
Nhưng tuổi nghỉ hưu có thể kéo dài nhiều năm. Trong khoảng thời gian ấy, sức khỏe và nhu cầu chăm sóc có thể thay đổi.
Điều cần suy nghĩ không chỉ là nơi nào có bác sĩ hay bệnh viện tốt. Quan trọng hơn là: khi có vấn đề, ta có biết phải đi đâu, có hiểu cách hệ thống vận hành, có giao tiếp được và có người hỗ trợ hay không?
Ở nơi đang sống, nhiều người đã quen với bác sĩ, bảo hiểm và các thủ tục chăm sóc sức khỏe.
Ở Việt Nam, ngôn ngữ có thể gần gũi hơn và người thân có thể ở gần. Nhưng khả năng tiếp cận thực tế còn phụ thuộc vào nơi sống, khả năng tài chính và mạng lưới hỗ trợ của từng người.
Gia đình, bạn bè và cảm giác thuộc về
Có người sống ở nước ngoài đã lâu nhưng vẫn thấy Việt Nam mới là quê nhà.
Cũng có người nhận ra rằng cuộc sống, con cái và những mối quan hệ gần gũi nhất của mình giờ đã ở nơi đang sống.
Ta cần phân biệt giữa nơi mình nhớ và nơi mình thật sự có đời sống hằng ngày.
Người thân ở Việt Nam có thể đón tiếp ta rất nồng nhiệt trong những chuyến về thăm. Nhưng khi sống lâu dài, ai cũng có công việc, gia đình và nhịp sống riêng.
Ở nơi đang sống, con cái có thể ở gần nhưng chưa chắc ngày nào cũng gặp. Dù vậy, khoảng cách địa lý vẫn ảnh hưởng đến khả năng hỗ trợ nhau khi cần.
Câu hỏi không chỉ là: “Tôi yêu nơi nào hơn?”
Câu hỏi thực tế hơn là: ở đâu tôi có những mối quan hệ đủ gần, đủ bền và đủ thật để cùng đi qua đời sống thường ngày?
Tài chính và mức sống có thể duy trì lâu dài
Việt Nam thường được xem là nơi có chi phí sống thấp hơn nhiều quốc gia mà người Việt đang sinh sống.
Điều đó có thể đúng với một số nhu cầu. Nhưng chi phí thực tế phụ thuộc nhiều vào thành phố, nhà ở, cách sống, y tế, việc đi lại và mức độ tiện nghi ta mong muốn.
Một cuộc sống gần gia đình ở quê có thể cần ít tiền hơn. Một cuộc sống tại thành phố lớn, sử dụng nhiều dịch vụ và thường xuyên bay giữa hai nước có thể khác hoàn toàn.
Ở nơi đang sống, chi phí có thể cao hơn, nhưng ta đã quen với hệ thống, nhà ở và cách lập ngân sách.
Vì vậy, không nên chỉ hỏi nơi nào rẻ hơn.
Điều cần biết là: với thu nhập hưu trí và tài sản của mình, ta có thể duy trì cuộc sống mong muốn trong nhiều năm hay không?
Nhà ở và sự ổn định trong đời sống hằng ngày
Nghỉ hưu không phải là một kỳ nghỉ kéo dài. Phần lớn thời gian vẫn được tạo nên từ những ngày rất bình thường.
Ta thức dậy ở đâu? Đi chợ thế nào? Có phải leo cầu thang không? Gần bác sĩ không? Có thể đi bộ, gặp bạn bè hoặc tự giải quyết các công việc cần thiết không?
Một căn nhà đẹp nhưng cách xa mọi dịch vụ có thể không còn phù hợp khi sức khỏe thay đổi.
Một căn hộ nhỏ nhưng thuận tiện, dễ quản lý và có người quen ở gần đôi khi lại đem đến nhiều tự do hơn.
Nếu đã có nhà tại nơi đang sống, ta cũng cần suy nghĩ có muốn giữ lại, cho thuê, bán đi hay sử dụng nó như một điểm tựa để quay về.
Khí hậu, cơ thể và nhịp sống phù hợp
Khí hậu không phải chuyện nhỏ khi ta phải sống với nó mỗi ngày.
Có người thấy mùa đông dài, thiếu ánh sáng hoặc thời tiết lạnh tại nơi mình đang sống khiến tinh thần trở nên nặng nề.
Có người lại khó chịu với nóng ẩm, tiếng ồn, giao thông hoặc nhịp sống đông đúc tại Việt Nam.
Điều phù hợp ở tuổi 40 có thể không còn hoàn toàn phù hợp ở tuổi 70.
Cơ thể, giấc ngủ, khả năng vận động và tình trạng sức khỏe cá nhân đều ảnh hưởng đến nơi ta cảm thấy dễ chịu hơn.
Bên cạnh khí hậu, còn có nhịp sống.
Có người cần sự yên tĩnh, đều đặn và không gian riêng. Người khác lại cần đường phố có người, những cuộc trò chuyện bất chợt và cảm giác cuộc sống đang diễn ra quanh mình.
Khả năng tự chủ và xử lý công việc hằng ngày
Tự chủ là một phần quan trọng của sự bình an.
Ta có thể tự đi lại, sử dụng ngân hàng, làm giấy tờ, đặt lịch, giải quyết hợp đồng và tìm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề hay không?
Ở nơi đang sống, sau nhiều năm ta có thể đã xây dựng được một hệ thống quen thuộc.
Về Việt Nam, ngôn ngữ có thể dễ dàng hơn. Tuy nhiên, xã hội đã thay đổi.
Công nghệ, dịch vụ, thủ tục và cách làm việc có thể không còn giống với ký ức trước đây.
Ta cũng nên suy nghĩ về việc đi lại. Khi không còn lái xe, nơi mình sống có còn thuận tiện không?
Vai trò, mục đích và một ngày sống có ý nghĩa
Nhiều người chuẩn bị nghỉ hưu chủ yếu bằng cách tính lương hưu và chọn nơi ở.
Nhưng khi công việc kết thúc, một khoảng trống khác có thể xuất hiện: hôm nay mình thức dậy để làm gì?
Ở nơi đang sống, ta có thể tiếp tục với bạn bè, câu lạc bộ, hoạt động thể thao, công việc bán thời gian hoặc những thói quen đã hình thành.
Ở Việt Nam, ta có thể gần gia đình hơn, tham gia một dự án nhỏ, chăm sóc nhà cửa, hỗ trợ người thân hoặc kết nối lại với những điều từng bỏ lỡ.
Tuy nhiên, cảm giác có ý nghĩa không tự động xuất hiện chỉ vì ta thay đổi quốc gia.
Nó cần được xây dựng từ những mối quan hệ, trách nhiệm vừa sức, sở thích, học tập và điều ta vẫn muốn đóng góp.
Khả năng thay đổi khi hoàn cảnh không còn như dự tính
Đây là tiêu chí thường bị bỏ quên.
Ta có thể lập kế hoạch rất kỹ, nhưng sức khỏe, gia đình và nhu cầu sống vẫn có thể thay đổi.
Một người dự định sống lâu dài tại Việt Nam có thể sau vài năm muốn quay lại gần con cái.
Một người dự định ở hẳn tại nơi đang sống có thể nhận ra rằng vài tháng mỗi năm ở Việt Nam giúp mình sống khỏe và vui hơn.
Kế hoạch tốt không phải là kế hoạch không bao giờ thay đổi.
Kế hoạch tốt là kế hoạch vẫn còn đường điều chỉnh khi cuộc sống đổi khác.
Không nhất thiết chỉ có hai lựa chọn
Nhiều người tự đặt mình trước hai cánh cửa: hoặc tiếp tục sống hẳn ở nước ngoài, hoặc về hẳn Việt Nam.
Nhưng trong thực tế, nửa đời thứ hai có thể được tổ chức theo nhiều cách linh hoạt hơn.
Giữ nơi đang sống làm nền tảng chính
Nơi đang sống vẫn là điểm tựa chính, trong khi mỗi năm ta dành một khoảng thời gian dài hơn tại Việt Nam.
Mô hình này giữ được nền tảng quen thuộc nhưng vẫn duy trì sự kết nối với quê hương.
Sống theo mùa
Một số người có thể dành một khoảng thời gian cố định trong năm tại Việt Nam rồi trở lại nơi mình đang sống.
Đây là cách thử nghiệm thực tế mà chưa cần đưa ra một quyết định vĩnh viễn.
Việt Nam là nơi sống chính
Ta dành phần lớn thời gian ở Việt Nam nhưng vẫn duy trì những điểm tựa cần thiết tại quốc gia mình đã sống lâu năm.
Những điểm tựa ấy có thể liên quan đến con cái, y tế, tài chính hoặc những mối quan hệ quan trọng.
Thử sống trước khi quyết định
Thay vì mua nhà hoặc thay đổi toàn bộ cuộc sống, ta có thể thuê một nơi ở và sống thử từ vài tháng.
Cuộc sống thường ngày sẽ cho ta câu trả lời đáng tin hơn một chuyến du lịch ngắn.
Một mô hình sống kết hợp không phải là thiếu dứt khoát. Với nhiều người Việt xa quê, đó có thể là cách thực tế nhất để giữ được những điều quan trọng ở cả hai nơi.
Một bài thực hành để nhìn rõ lựa chọn của mình
Hãy lấy một tờ giấy và viết tám tiêu chí thành tám dòng:
- Sức khỏe và chăm sóc.
- Gia đình và quan hệ.
- Tài chính.
- Nhà ở và đời sống hằng ngày.
- Khí hậu và nhịp sống.
- Khả năng tự chủ.
- Vai trò và ý nghĩa sống.
- Khả năng thay đổi kế hoạch.
Với mỗi tiêu chí, hãy viết ba điều:
- Điều gì tại nơi tôi đang sống đang phù hợp với tôi?
- Điều gì tại Việt Nam đang hấp dẫn tôi?
- Điều gì tôi vẫn chưa biết hoặc chưa trải nghiệm đủ?
Đừng vội cộng điểm để tìm “người thắng”.
Hãy nhìn xem tiêu chí nào thật sự quan trọng nhất với giai đoạn hiện tại của mình.
Với người có vấn đề sức khỏe, khả năng được chăm sóc có thể quan trọng hơn chi phí.
Với người còn khỏe, muốn hoạt động hoặc có một dự án tại Việt Nam, vai trò và ý nghĩa sống có thể được đặt cao hơn.
Mỗi người có một thứ tự ưu tiên khác nhau.
Chính thứ tự đó, chứ không phải bảng xếp hạng chung, mới dẫn đến lựa chọn phù hợp.
Đừng ra quyết định chỉ từ một chuyến về quê
Một chuyến thăm Việt Nam thường đầy cảm xúc.
Người thân dành thời gian cho ta. Ta ăn những món mình nhớ, gặp lại những khuôn mặt quen và tạm rời xa những trách nhiệm thường ngày.
Nhưng sống lâu dài tại Việt Nam không chỉ gồm những ngày như thế.
Sẽ có những ngày bình thường, những việc phải tự giải quyết, những lúc người thân bận rộn và những thời điểm sức khỏe không như mong muốn.
Vì vậy, trước một quyết định lớn, nên thử sống trong điều kiện gần với thực tế:
- tự thuê và quản lý nơi ở;
- tự đi chợ và tổ chức sinh hoạt;
- trải nghiệm cả thời tiết thuận lợi lẫn khó chịu;
- tìm hiểu việc chăm sóc sức khỏe tại địa phương;
- quan sát xem sau vài tháng mình còn cảm thấy thoải mái hay không;
- đánh giá lại nhu cầu được gần con cái và đời sống tại nơi đang sống.
Trải nghiệm thật không nhằm làm mất đi giấc mơ.
Nó giúp giấc mơ có một nền tảng đủ vững để trở thành cuộc sống.
Khi hai người trong gia đình mong muốn khác nhau
Quyết định nghỉ hưu thường không chỉ liên quan đến một người.
Một người có thể muốn về Việt Nam. Người kia lại cảm thấy an tâm hơn khi tiếp tục sống tại nơi hiện tại.
Một người nhớ quê hương. Người kia muốn ở gần con cháu.
Khi đó, tranh luận xem ai đúng thường không giúp ích nhiều.
Điều cần làm là hiểu nỗi lo và mong muốn nằm phía sau lựa chọn của mỗi người.
- Một người đang cần cảm giác thuộc về?
- Một người đang lo về sức khỏe?
- Một người sợ cô đơn?
- Một người không muốn mất nền tảng đã xây dựng ở nơi đang sống?
- Hay cả hai chỉ chưa có đủ trải nghiệm để hình dung một phương án kết hợp?
Đôi khi, câu trả lời không phải là thuyết phục người kia từ bỏ mong muốn của họ.
Câu trả lời có thể là tìm một mô hình trong đó cả hai vẫn giữ được phần quan trọng nhất đối với mình.
Một kế hoạch nghỉ hưu tốt không chỉ hợp lý về tiền bạc. Nó còn phải là một kế hoạch mà những người cùng sống trong đó có thể thật lòng chấp nhận.
Lời kết: không nhất thiết phải chọn một quê hương và từ bỏ quê hương kia
Với nhiều người Việt sống lâu năm ở nước ngoài, câu hỏi nghỉ hưu ở đâu không đơn giản là chọn giữa hai quốc gia.
Nơi ta đang sống là nơi ta đã làm việc, nuôi con, tạo dựng quan hệ và xây dựng một phần rất lớn cuộc đời.
Việt Nam là nơi bắt đầu, nơi có ngôn ngữ, ký ức và một phần con người mình không bao giờ hoàn toàn rời khỏi.
Có lẽ ta không cần phủ nhận một nơi để chứng minh tình cảm với nơi còn lại.
Điều cần thiết hơn là nhìn thành thật vào cuộc sống hiện tại: sức khỏe của mình, những người mình yêu, khả năng tài chính, nhu cầu được tự chủ và kiểu ngày tháng mình muốn sống.
Sau đó, ta có thể lựa chọn: tiếp tục sống ở nơi hiện tại, về Việt Nam, hoặc xây dựng một nhịp sống có chỗ cho cả hai.
Lựa chọn ấy chưa cần hoàn hảo và cũng không nhất thiết phải bất biến.
Nó chỉ cần đủ phù hợp để khi thức dậy vào một ngày bình thường, ta vẫn cảm thấy: đây là cuộc sống mình đã chủ động lựa chọn.
Bước tiếp theo không nhất thiết là bán nhà, chuyển tiền hay quyết định nơi ở lâu dài.
Bước tiếp theo có thể chỉ là cùng người bạn đời nói chuyện nghiêm túc, lập một ngân sách thử hoặc sống tại Việt Nam vài tháng trong điều kiện gần với đời sống thật.
Lưu ý: Bài viết mang tính định hướng và hỗ trợ suy nghĩ, không thay thế tư vấn cá nhân về lương hưu, bảo hiểm, y tế, thuế, cư trú hoặc pháp lý. Các quy định khác nhau tùy quốc gia nơi bạn đang sinh sống và hoàn cảnh cụ thể, vì vậy cần kiểm tra thông tin hiện hành trước những quyết định dài hạn.
