Đi bộ, cardio hay tập sức mạnh? Sau tuổi 50 nên ưu tiên thế nào?
Có người mỗi ngày đi mười nghìn bước và nghĩ như vậy chắc đã đủ.
Có người chạy bộ, đạp xe hay tập máy cardio khá đều, nhưng hầu như không bao giờ tập sức mạnh.
Cũng có người chăm nâng tạ, nhưng lên vài tầng cầu thang đã thấy hơi thở không còn thoải mái như trước.
Vậy sau tuổi 50, rốt cuộc nên ưu tiên cái gì?
Đi bộ?
Cardio?
Hay tập sức mạnh?
Câu trả lời có lẽ dễ chịu hơn việc phải chọn một bên:
Ta cần biết cơ thể mình đang thiếu mảnh ghép nào.
Trước hết: đi bộ và cardio không hoàn toàn là hai chuyện khác nhau
Trong đời sống hằng ngày, ta thường nói: “Tôi đi bộ chứ không tập cardio.”
Nhưng về mặt vận động, ranh giới không cứng như vậy.
Một cuộc đi dạo rất chậm chủ yếu giúp ta vận động nhiều hơn và bớt thời gian ngồi.
Nhưng nếu ta đi nhanh hơn, tim đập nhanh hơn, hơi thở tăng lên mà vẫn còn có thể nói chuyện, thì chính việc đi bộ ấy đã có thể trở thành một dạng vận động aerobic cường độ vừa.
Cardio chỉ là tên gọi rộng hơn cho những hoạt động khiến hệ tim – phổi phải làm việc nhiều hơn trong một khoảng thời gian.
Đi bộ nhanh có thể là cardio.
Đạp xe là cardio.
Bơi.
Khiêu vũ.
Chạy bộ.
Máy elliptical hay rowing cũng vậy.
Vì thế câu hỏi không phải chỉ là “Tôi có đi bộ không?”, mà còn là: “Cơ thể tôi đang được thử thách ở mức nào?”
Ba hình thức vận động – ba công việc khác nhau
Đây là điểm quan trọng nhất để không bị rối.
Đi bộ, cardio và tập sức mạnh có phần giao nhau, nhưng không thay thế hoàn toàn cho nhau.
Đi bộ
Dễ thực hiện, ít rào cản, giúp cơ thể vận động thường xuyên và là một cách rất thực tế để giảm thời gian ngồi.
Khi đi đủ nhanh, nó còn có thể trở thành cardio.
Cardio
Rèn khả năng duy trì hoạt động, giúp tim và hệ hô hấp thích nghi với mức gắng sức cao hơn trong một khoảng thời gian.
Đây là thứ ta cảm nhận khi đi xa, leo dốc hoặc vận động liên tục.
Tập kháng lực
Cho cơ bắp lý do để duy trì và phát triển sức mạnh.
Nó gắn trực tiếp với khả năng đứng lên, mang đồ, leo cầu thang, nâng, kéo và giữ sự tự chủ trong đời sống.
Vậy sau tuổi 50, cái nào quan trọng nhất?
Nếu phải trả lời chỉ bằng một từ, tôi sẽ không chọn một trong ba.
Tôi sẽ chọn: cân bằng.
Bởi một cơ thể có sức mạnh nhưng gần như không có sức bền vẫn còn thiếu một phần.
Một người đi bộ rất nhiều nhưng cơ bắp ngày càng yếu cũng chưa phải là bức tranh hoàn chỉnh.
Và người chỉ tập vài buổi thật nặng nhưng phần lớn thời gian còn lại gần như không vận động cũng có thể đang bỏ qua một mảnh ghép khác.
Sau tuổi 50, thay vì hỏi:
“Môn nào tốt nhất?”
câu hỏi hữu ích hơn là:
Sức mạnh còn ra sao?
Tôi có đang vận động đủ trong ngày không?
Nếu chỉ được ưu tiên thêm một thứ, hãy nhìn vào thứ mình đang thiếu
Đây là cách đơn giản nhất để đưa lý thuyết về đời sống thật.
Đi bộ vẫn là một trong những thói quen đáng giữ nhất
Có một lý do đi bộ xuất hiện trong gần như mọi lời khuyên về vận động: nó dễ đưa vào đời sống.
Không cần thay quần áo đặc biệt.
Không nhất thiết phải đến phòng tập.
Có thể đi mười phút.
Có thể đi một giờ.
Có thể đi cùng người khác.
Và khác với một chương trình quá phức tạp, đi bộ khá dễ duy trì trong nhiều năm.
Đó là giá trị lớn.
Nhưng có một điều tôi sẽ không làm: biến số bước chân thành thước đo duy nhất của sức khỏe.
Mười nghìn bước không phải một con số thần kỳ mà mọi người đều phải đạt.
Quan trọng hơn là ta vận động thường xuyên, phù hợp với khả năng hiện tại và có đủ những loại vận động khác nhau.
Cardio không nhất thiết phải là chạy bộ
Nhiều người nghe “cardio” là nghĩ ngay đến chạy.
Nếu thích chạy và cơ thể phù hợp, chạy có thể là lựa chọn tốt.
Nhưng không phải ai cũng cần chạy.
Đi bộ nhanh có thể đủ thử thách.
Đạp xe thường nhẹ hơn với một số người.
Bơi lại tạo cảm giác hoàn toàn khác.
Có người thích máy tập.
Có người thích tennis, khiêu vũ hay đi bộ đường dài.
Hình thức tốt nhất thường không phải môn nhìn chuyên nghiệp nhất.
Nó là môn ta có khả năng duy trì đủ lâu để cơ thể được hưởng lợi.
Tập sức mạnh là mảnh ghép rất dễ bị bỏ quên
Đặc biệt ở người trung niên, nhiều người đã quen với câu:
“Tôi đi bộ nhiều rồi.”
Điều đó đáng quý.
Nhưng đi bộ không tạo ra cùng một kích thích với việc cơ bắp phải chống lại một lực đủ lớn.
Lực ấy có thể đến từ tạ.
Máy tập.
Dây kháng lực.
Trọng lượng cơ thể.
Hoặc một bài tập được thiết kế sao cho cơ phải làm việc nhiều hơn bình thường.
Đây cũng là lý do các khuyến nghị vận động không chỉ nói về phút cardio.
Tăng cường cơ là một phần riêng của bức tranh.
Cardio giúp ta đi được lâu hơn. Sức mạnh giúp ta tiếp tục làm được những việc đòi hỏi lực. Sau tuổi 50, cả hai đều đáng giữ.
Những con số chỉ nên là mốc tham khảo, không phải áp lực
Các hướng dẫn vận động hiện nay thường đưa ra một khung khá rõ.
Với người trưởng thành, một mốc tham khảo là khoảng 150 đến 300 phút vận động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, hoặc lượng vận động mạnh tương đương.
Bên cạnh đó, nên có hoạt động tăng cường các nhóm cơ chính ít nhất 2 ngày mỗi tuần.
Ở tuổi cao hơn, đặc biệt từ khoảng 65 tuổi trở lên, khả năng thăng bằng và những hoạt động kết hợp nhiều thành phần cũng ngày càng đáng quan tâm.
Nhưng các con số này không phải một kỳ thi.
Nếu hiện tại đang vận động rất ít, 150 phút có thể nghe quá nhiều.
Vậy hãy bắt đầu nhỏ hơn.
Mười phút hôm nay vẫn hơn là chờ đến lúc mình có đủ thời gian cho một giờ.
Một ít vận động vẫn tốt hơn không vận động.
Mục tiêu không phải đạt ngay một con số đẹp.
Mục tiêu là từng bước xây một nhịp vận động mà cơ thể và cuộc sống của chính mình có thể duy trì.
Một tuần cân bằng có thể trông rất bình thường
Không nhất thiết ngày nào cũng phải “tập”.
Ta có thể nghĩ đơn giản hơn: trong một tuần, cơ thể có được vận động thường xuyên + tim phổi + sức mạnh hay chưa?
Một ví dụ minh họa có thể trông như thế này:
Đây không phải giáo án.
Nó chỉ minh họa một nguyên tắc: không cần dồn mọi lợi ích của vận động vào một môn duy nhất.
Làm sao biết cường độ cardio có đủ?
Ta không nhất thiết phải theo dõi mọi con số.
Một cách thực tế là để ý hơi thở.
Ở mức vận động vừa, ta thường cảm thấy tim và hơi thở tăng lên rõ ràng, nhưng vẫn còn có thể nói chuyện.
Nếu có thể hát thoải mái, có thể mức vận động còn khá nhẹ.
Nếu gần như không nói được vì quá hụt hơi, cường độ đã cao hơn nhiều.
Nhưng cảm nhận này vẫn mang tính tương đối.
Tuổi, thể lực, thuốc đang dùng và tình trạng sức khỏe có thể làm phản ứng của cơ thể khác nhau.
Và tập sức mạnh có cần thật nặng không?
Không nhất thiết.
Nhưng nếu bài tập luôn quá dễ, cơ bắp cũng không có nhiều lý do để thích nghi.
Điều cần tìm là một mức khiến những lần lặp cuối bắt đầu đòi hỏi nỗ lực, trong khi kỹ thuật vẫn được kiểm soát.
Sau đó, khi cơ thể thích nghi, thử thách có thể tăng từng chút.
Không cần cạnh tranh với người bên cạnh.
Mức tạ của họ không nói gì nhiều về điều chính bản thân ta cần.
Thước đo tốt hơn là: sau một thời gian, ta có mạnh hơn, ổn định hơn và làm những việc đời thường dễ hơn không?
Sau tuổi 50, đừng quên thăng bằng và khả năng vận động
Tim khỏe và cơ khỏe vẫn chưa phải toàn bộ bức tranh.
Cơ thể còn cần phối hợp.
Cần khả năng đổi hướng.
Giữ thăng bằng.
Bước qua vật cản.
Đứng vững khi trọng tâm thay đổi.
Những khả năng này có thể ít được chú ý khi còn trẻ vì ta làm chúng gần như tự động.
Nhưng càng về sau, chúng càng đáng được giữ.
Vì vậy, những hoạt động như đứng một chân trong điều kiện an toàn, các bài tập thăng bằng, chuyển động đa hướng hoặc những môn đòi hỏi phối hợp cũng có chỗ trong một chương trình vận động toàn diện.
Điều quan trọng nhất vẫn là: có thể duy trì
Một chương trình tuyệt vời trên giấy nhưng khiến ta chán sau ba tuần có thể không tốt bằng một cách vận động vừa sức mà ta duy trì được nhiều năm.
Đây là chỗ sở thích cá nhân trở nên quan trọng.
Người thích thiên nhiên có thể đi bộ dài.
Người thích giao tiếp có thể chơi tennis, cầu lông hoặc tham gia nhóm tập.
Người thích yên tĩnh có thể tập một mình.
Người không thích phòng gym vẫn có thể tập sức mạnh ở nhà.
Không cần biến vận động thành một phần đời mình ghét.
Hãy tìm cách để nó trở thành một phần có thể sống cùng.
Một cách rất đơn giản để nhìn lại tuần của mình
Cuối tuần, thay vì chỉ hỏi “Tôi đã tập bao nhiêu buổi?”, có thể thử nhìn rộng hơn.
- Tôi có vận động cơ thể trong phần lớn các ngày không?
- Có lúc nào tim và hơi thở được thử thách rõ ràng không?
- Cơ bắp có được làm việc chống lại một mức kháng lực đủ đáng kể không?
- Tôi có chăm đến thăng bằng, sự linh hoạt và khả năng phối hợp không?
- Tôi có đủ thời gian phục hồi để tuần sau vẫn muốn tiếp tục không?
Nếu một ô còn trống, đó có thể chính là ưu tiên tiếp theo.
Đừng cố tập giống người khác
Một người 52 tuổi đã chơi thể thao nhiều năm không bắt đầu giống một người 68 tuổi mới quay lại vận động.
Người có vấn đề khớp cũng cần lựa chọn khác người không có hạn chế vận động.
Vì vậy, “sau tuổi 50 nên tập thế nào?” không có một lịch chung áp dụng nguyên xi cho tất cả.
Khung chung có thể giống nhau.
Nhưng liều lượng, cường độ và cách tiến bộ cần phù hợp với từng người.
Lưu ý: Bài viết này cung cấp thông tin sức khỏe chung, không phải chương trình tập cá nhân. Nếu lâu nay ít vận động, có bệnh tim mạch, bệnh mạn tính, hạn chế vận động, đang hồi phục sau chấn thương hoặc không chắc mức độ nào phù hợp, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia vận động có chuyên môn trước khi tăng mạnh cường độ.
Khi vận động xuất hiện đau ngực, chóng mặt, ngất, khó thở bất thường hoặc đau cấp tính, nên dừng lại và tìm đánh giá y tế phù hợp.
Vậy rốt cuộc nên ưu tiên thế nào?
Nếu ta đang tìm một câu trả lời thật ngắn, tôi sẽ nói thế này:
Hãy đi bộ nhiều hơn để cơ thể không đứng yên.
Hãy có cardio để giữ sức bền.
Và đừng bỏ tập sức mạnh, vì cơ bắp là một phần quan trọng của khả năng tự chủ.
Sau đó, nhìn vào chính mình.
Mảnh ghép nào đang yếu nhất?
Đó mới là thứ đáng được ưu tiên thêm.
Sau tuổi 50, mục tiêu của vận động không nhất thiết là chạy nhanh hơn người khác, nâng nặng hơn người khác hay đạt một con số bước thật đẹp.
Mục tiêu gần với cuộc sống hơn nhiều.
Ta muốn còn đủ sức để đi nơi mình muốn.
Đủ sức bền để tận hưởng một ngày dài.
Đủ mạnh để tự làm những việc của mình.
Và đủ ổn định để cơ thể tiếp tục đồng hành với những dự định phía trước.
Vì thế, có lẽ câu hỏi hay nhất không phải là:
“Đi bộ, cardio hay tập sức mạnh – cái nào tốt nhất?”
Mà là:
“Tuần này, cơ thể tôi còn thiếu điều gì?”
Nguồn tham khảo chính: World Health Organization (WHO) – Guidelines on physical activity and sedentary behaviour; WHO – Physical activity and sedentary behaviour recommendations for older people; U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Physical Activity Basics.