Ăn thế nào sau tuổi 50 để còn sức, không phải chỉ để giảm cân?

Có một lúc nào đó, chuyện ăn uống rất dễ bị thu nhỏ thành một câu hỏi: “Ăn thế nào để đừng tăng cân?”

Ta nhìn vào bụng.

Bước lên cân.

Thấy vài ký tăng lên rồi bắt đầu cắt.

Bớt cơm. Bỏ bữa tối. Không ăn tinh bột. Ăn thật ít.

Có người xuống cân thật.

Nhưng rồi lại thấy người yếu hơn, tập không còn sung, buổi chiều nhanh mệt, và có những ngày chẳng hiểu sao mình cứ thiếu năng lượng.

Lúc ấy, chiếc cân có thể nhẹ hơn.

Nhưng câu hỏi đáng quan tâm là:

Cơ thể có thật sự khỏe hơn không?

Sau tuổi 50, có lẽ chuyện ăn uống cần được nhìn rộng hơn.

Không chỉ: “Làm sao để nhẹ cân?”

Mà còn: “Ăn thế nào để còn sức, còn cơ bắp và còn đủ năng lượng cho cuộc sống mình muốn sống?”

Một bữa ăn tốt không chỉ giúp ta kiểm soát cân nặng. Nó còn phải giúp cơ thể có nguyên liệu để sống, vận động, phục hồi và tiếp tục mạnh.

Cân nặng là một con số – chức năng mới là cuộc sống

Chiếc cân rất tiện.

Nó cho ta một con số rõ ràng.

Nhưng nó không nói được ta lên cầu thang có còn nhẹ nhàng không.

Không nói được đôi chân còn khỏe đến đâu.

Không biết ta có đủ sức cho một ngày đi bộ dài, một trận tennis, một chuyến du lịch hay vài tiếng chơi với con cháu.

Và chiếc cân cũng không phân biệt điều ta vừa mất là mỡ, nước hay một phần khối lượng cơ.

Vì vậy, giảm được vài ký không tự động có nghĩa là cơ thể đang đi đúng hướng.

Nếu thật sự cần giảm cân, mục tiêu tốt hơn không phải là xuống cân càng nhanh càng tốt.

Ta còn muốn giữ càng nhiều sức mạnh và khả năng vận động càng tốt.

Có lẽ điều đầu tiên cần đổi là cách nhìn về thức ăn

Thức ăn không chỉ là calorie.

Một bữa ăn còn cung cấp protein, carbohydrate, chất béo, vitamin, khoáng chất, chất xơ và nhiều thành phần khác mà cơ thể sử dụng mỗi ngày.

Chính vì vậy, hai bữa ăn có lượng calorie gần giống nhau vẫn có thể mang lại giá trị dinh dưỡng rất khác.

Sau tuổi 50, thay vì chỉ hỏi:

“Món này có làm tôi béo không?”

có thể thử thêm một câu khác:

Bữa ăn này đang giúp cơ thể tôi có được điều gì?

Protein đáng được chú ý – nhưng không cần biến thành ám ảnh

Khi nói đến việc giữ cơ bắp, protein thường được nhắc đến đầu tiên.

Điều đó có lý.

Protein cung cấp các amino acid mà cơ thể sử dụng để xây dựng và sửa chữa mô.

Nhưng điều này không có nghĩa cứ bước qua tuổi 50 là tất cả mọi người phải lập tức ăn thật nhiều protein hay mua protein powder.

Theo mức tham chiếu hiện hành của DGE, người trưởng thành từ 51 đến dưới 65 tuổi vẫn có mức khuyến nghị khoảng 0,8 g protein/kg trọng lượng cơ thể/ngày.

Từ 65 tuổi trở lên, DGE đưa ra mức ước tính phù hợp khoảng 1,0 g/kg/ngày cho người khỏe mạnh có cân nặng bình thường.

Con số này là mốc tham khảo, không phải phép tính phải thực hiện trước từng bữa ăn.

Với phần lớn chúng ta, câu hỏi thực tế hơn là: trong các bữa chính của mình có thường xuyên có một nguồn protein rõ ràng hay không?

Nguồn động vật

Cá, trứng, sữa và thịt

Có thể cung cấp protein chất lượng cao. Không nhất thiết bữa nào cũng cần thịt; cá, trứng, sữa chua, quark và các sản phẩm sữa phù hợp cũng là lựa chọn quen thuộc.

Nguồn thực vật

Đậu, đậu phụ, đậu lăng và các loại hạt

Không chỉ có protein, các thực phẩm này còn mang theo chất xơ và nhiều chất dinh dưỡng khác. Chúng rất đáng có chỗ thường xuyên trong bữa ăn.

Không cần biến mỗi bữa ăn thành một phép tính protein.

Nhưng nếu một ngày ăn chủ yếu bánh mì, mì, cơm, bánh ngọt và đồ ăn vặt, trong khi protein gần như chỉ xuất hiện ở một bữa, thì đây là một điểm đáng nhìn lại.

Protein và tập sức mạnh nên đi cùng nhau trong cùng một bức tranh

Ăn protein không tự động tạo ra một cơ thể khỏe.

Cơ bắp còn cần được sử dụng.

Đây là lý do dinh dưỡng và tập sức mạnh liên quan chặt với nhau.

Một phía cung cấp nguyên liệu.

Phía kia tạo cho cơ thể một lý do để giữ và phát triển khả năng tạo lực.

Vì vậy, nếu mục tiêu của ta là giảm mỡ nhưng vẫn giữ khả năng vận động, chỉ ăn ít đi mà không quan tâm đến sức mạnh có thể chưa phải cách nhìn đầy đủ.

Cơ thể không chỉ cần ít mỡ hơn. Nó còn cần đủ sức mạnh để tiếp tục phục vụ cuộc sống của ta.

Đừng vội biến carbohydrate thành kẻ thù

Một trong những điều rất thường gặp khi muốn giảm cân là bắt đầu sợ tinh bột.

Cơm bị bỏ.

Khoai bị hạn chế.

Bánh mì trở thành thứ phải tránh.

Nhưng carbohydrate vẫn là một nguồn năng lượng quan trọng.

Điều đáng quan tâm hơn là nguồn carbohydrate mình thường ăn.

Ngũ cốc nguyên hạt, khoai, rau củ, các loại đậu và trái cây mang theo nhiều chất dinh dưỡng và chất xơ hơn so với rất nhiều sản phẩm tinh chế hoặc chứa nhiều đường tự do.

Người đang vận động, đi bộ nhiều, đạp xe, chơi thể thao hay tập sức mạnh cũng cần năng lượng để hoạt động.

Vì vậy, mục tiêu không nhất thiết là “cắt carbohydrate”.

Có thể hữu ích hơn khi hỏi:

“Phần lớn carbohydrate của tôi đến từ đâu?”

Rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt không chỉ dành cho người giảm cân

Ta thường nghe nói nên ăn nhiều rau vì rau ít calorie.

Điều đó đúng một phần, nhưng hơi làm nhỏ giá trị của nhóm thực phẩm này.

Rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đậu và các loại hạt mang đến chất xơ, vitamin, khoáng chất và nhiều hợp chất có lợi khác.

Một chế độ ăn khỏe mạnh không nên chỉ là một chế độ ăn ít calorie.

Nó cần có đủ sự đa dạng để cơ thể nhận được nhiều loại chất dinh dưỡng khác nhau.

Vì vậy, thay vì nghĩ:

“Tôi phải ăn rau vì đang ăn kiêng”,

có thể nghĩ:

“Tôi đang đưa thêm chất lượng vào bữa ăn.”

Chất béo cũng không phải thứ cần loại bỏ

Chất béo là một phần cần thiết của chế độ ăn.

Điều đáng chú ý hơn là loại chất béo và tổng thể cách ăn.

Dầu thực vật, các loại hạt, hạt giống và cá béo có thể là những nguồn chất béo phù hợp trong một chế độ ăn cân bằng.

Ngược lại, nếu phần lớn chất béo đến từ thực phẩm chế biến nhiều, đồ chiên, bánh ngọt, xúc xích hoặc những món có nhiều chất béo bão hòa, thì đây là chỗ đáng điều chỉnh.

Không cần sợ chất béo.

Chỉ cần biết mình đang lấy nó chủ yếu từ đâu.

Một bữa ăn tốt không nhất thiết phải trông như “đồ ăn kiêng”

Đây là điều tôi thấy khá quan trọng.

Ăn khỏe không đồng nghĩa với một cái đĩa buồn tẻ, vài lá rau và một miếng ức gà khô.

Bữa cơm Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một bữa ăn cân bằng.

Vẫn có cơm.

Có cá, thịt, trứng, đậu phụ hoặc một nguồn protein khác.

Có rau.

Có canh.

Có thể thêm trái cây.

Chuyện cần điều chỉnh nhiều khi không phải là thay toàn bộ món ăn, mà là thay tỷ lệ, cách chế biến và tần suất.

Một cách đơn giản để nhìn vào bữa ăn
Protein
Có một nguồn protein rõ ràng: cá, trứng, thịt vừa phải, sữa, đậu phụ, đậu, đậu lăng hoặc sự kết hợp phù hợp.
Rau quả
Để rau và các loại thực vật chiếm một phần đáng kể của bữa ăn, thay vì chỉ xuất hiện như món trang trí.
Năng lượng
Cơm, khoai, mì, bánh mì hoặc ngũ cốc – ưu tiên các lựa chọn ít tinh chế hơn khi phù hợp, nhưng không cần loại bỏ hoàn toàn món mình quen ăn.
Chất béo
Ưu tiên nhiều hơn các nguồn như dầu thực vật, cá và các loại hạt; hạn chế việc chất béo chủ yếu đến từ đồ chế biến và chiên rán thường xuyên.
Đồ uống
Nước và đồ uống không đường nên là lựa chọn chính trong ngày.

Ăn ít quá cũng có thể là một vấn đề

Khi muốn giảm cân, phản ứng dễ hiểu nhất là cắt thật mạnh.

Nhưng cơ thể vẫn cần năng lượng để vận động, phục hồi, giữ nhiệt, duy trì các chức năng và tiếp tục một cuộc sống bình thường.

Nếu ăn quá ít trong thời gian dài, chính bản thân ta có thể nhận ra những dấu hiệu rất đời thường:

  • buổi tập ngày càng thiếu sức;
  • nhanh đói hoặc thèm ăn dữ dội vào cuối ngày;
  • khó duy trì chế độ ăn;
  • cảm giác mệt và thiếu năng lượng;
  • bữa ăn ngày càng nghèo chất dinh dưỡng vì cắt quá nhiều nhóm thực phẩm.

Nếu cần giảm cân, một cách tiếp cận vừa phải thường thực tế hơn những chế độ cực đoan.

Và đặc biệt khi muốn giữ cơ bắp, việc kết hợp ăn uống phù hợp với tập sức mạnh có ý nghĩa hơn việc chỉ cố làm cho cân nặng giảm thật nhanh.

Đừng để “ăn sạch” trở thành một áp lực mới

Dinh dưỡng trên mạng rất dễ trở thành một thế giới của những luật lệ.

Không đường.

Không tinh bột.

Không ăn sau sáu giờ.

Không ăn thứ này.

Phải ăn thứ kia.

Và chỉ sau một thời gian, một bữa ăn bình thường cũng trở thành thứ khiến ta phải suy nghĩ quá nhiều.

Nhưng một cách ăn tốt không chỉ cần tốt về mặt dinh dưỡng.

Nó còn phải có thể sống cùng trong nhiều năm.

Ta vẫn có thể ăn một món mình thích.

Đi ăn cùng bạn bè.

Ăn một bữa tiệc.

Thưởng thức món quê nhà.

Một bữa ăn khác thường không quyết định toàn bộ sức khỏe.

Thứ có ảnh hưởng lớn hơn thường là cách ta ăn trong hàng trăm bữa bình thường còn lại.

Ăn khỏe không phải là ăn hoàn hảo. Đó là xây một cách ăn đủ tốt để chính mình còn muốn duy trì sau nhiều tháng và nhiều năm.

Nước cũng là một phần của dinh dưỡng

Đây là thứ rất dễ bị bỏ quên.

Ta nói nhiều về protein, rau, chất béo hay carbohydrate, nhưng lại có những ngày gần như chỉ uống cà phê rồi đến tối mới nhớ ra mình chưa uống bao nhiêu nước.

Với người trưởng thành khỏe mạnh, DGE đưa ra mốc khoảng 1,5 lít đồ uống mỗi ngày, ưu tiên nước hoặc đồ uống không calorie như trà không đường.

Đây vẫn chỉ là một mốc chung.

Nhu cầu có thể khác theo thời tiết, mức vận động, tình trạng sức khỏe và thuốc đang dùng.

Người có một số bệnh tim, thận hoặc được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch không nên tự áp dụng một con số chung.

Nếu muốn ăn tốt hơn, đừng sửa mười thứ cùng lúc

Đây có lẽ là lỗi phổ biến nhất.

Sau một lần khám sức khỏe hoặc một lần thấy cân nặng tăng, ta muốn thay đổi tất cả.

Từ thứ Hai:

không bánh ngọt, không rượu, không cơm, tập năm buổi, chỉ ăn salad, uống hai lít nước…

Ý chí rất mạnh trong vài ngày.

Rồi cuộc sống bình thường trở lại.

Có thể cách tốt hơn là tìm một hoặc hai điểm có tác động rõ nhất.

1
Nếu bữa ăn thường thiếu protein Bắt đầu bằng việc thêm một nguồn protein rõ ràng vào những bữa đang thiếu, thay vì lập tức mua thực phẩm bổ sung.
2
Nếu rau và thực phẩm thực vật quá ít Đừng thay toàn bộ thực đơn. Chỉ cần bắt đầu bằng việc làm cho một hoặc hai bữa mỗi ngày nhiều rau, đậu hoặc trái cây hơn.
3
Nếu calorie chủ yếu đến từ đồ uống và ăn vặt Đây có thể là nơi dễ điều chỉnh hơn việc cắt mạnh những bữa chính đang cung cấp dinh dưỡng cho cơ thể.
4
Nếu đang giảm cân nhưng thấy người yếu dần Đừng chỉ nhìn số cân. Hãy nhìn lại lượng ăn, protein, chất lượng bữa ăn và việc tập sức mạnh. Khi cần, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Một câu hỏi tốt hơn chiếc cân

Có thể mỗi tuần, thay vì chỉ bước lên cân, ta hỏi thêm vài điều.

  • Tôi có đủ sức cho những hoạt động mình muốn làm không?
  • Những buổi tập có còn năng lượng không?
  • Các bữa chính có nguồn protein rõ ràng không?
  • Tôi có ăn đủ rau, trái cây, đậu và thực phẩm ít chế biến không?
  • Cách ăn hiện tại có khiến tôi thấy dễ sống, hay ngày nào cũng phải đấu tranh với nó?

Những câu hỏi ấy không thay thế các chỉ số sức khỏe.

Nhưng chúng giúp ta nhớ rằng dinh dưỡng không chỉ tồn tại để thay đổi một con số trên cân.

Không phải ai cũng nên ăn giống nhau

Một người tập thể thao nhiều sẽ có nhu cầu khác người ít vận động.

Người muốn giảm cân khác người đang thiếu cân.

Người có bệnh thận, tiểu đường, bệnh tim, vấn đề tiêu hóa hoặc đang dùng một số loại thuốc cũng có thể cần cách ăn riêng.

Vì thế, những con số trên internet không nên tự động biến thành chế độ ăn cá nhân của chính mình.

Lưu ý: Bài viết này cung cấp thông tin dinh dưỡng chung, không thay thế tư vấn y khoa hoặc kế hoạch dinh dưỡng cá nhân.

Đặc biệt nếu có bệnh thận, bệnh gan, tiểu đường, bệnh tim, vấn đề nuốt hoặc tiêu hóa, sụt cân không chủ ý, thiếu cân, hoặc cần giảm cân đáng kể, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có chuyên môn trước khi thay đổi lớn chế độ ăn hoặc tăng đáng kể lượng protein.

Ăn để phục vụ cuộc sống mình muốn sống

Đây có lẽ là điều tôi muốn giữ lại nhất từ câu chuyện dinh dưỡng.

Ta không ăn khỏe chỉ để có một con số đẹp.

Ta ăn để còn năng lượng đi làm, đi chơi, tập luyện, học, du lịch, chăm gia đình và thực hiện những điều vẫn còn ở phía trước.

Nếu muốn giảm mỡ, hãy giảm mỡ nhưng vẫn nhớ giữ sức.

Nếu muốn khỏe hơn, đừng chỉ thêm thực phẩm “healthy” – hãy nhìn cả cách mình ăn trong tuần.

Nếu muốn giữ cơ bắp, đừng chỉ nghĩ đến protein – hãy để cơ bắp còn được sử dụng.

Và nếu một cách ăn chỉ duy trì được ba tuần, có lẽ ta chưa cần thêm kỷ luật.

Có thể ta cần một cách ăn phù hợp với cuộc sống thật hơn.

Đừng chỉ hỏi: “Tôi phải ăn ít đi bao nhiêu?”

Hãy thử hỏi thêm:

“Tôi cần ăn thế nào để cơ thể còn đủ sức cho cuộc sống mà mình muốn có?”

Lời kết

Sau tuổi 50, có lẽ mục tiêu ăn uống không cần trở nên phức tạp hơn.

Ngược lại, nó có thể rõ hơn.

Ăn đủ.

Có protein.

Có nhiều thực phẩm thực vật.

Chọn phần lớn thức ăn từ những thứ ít chế biến.

Uống đủ.

Vẫn thưởng thức những món mình thích.

Và đừng dùng chiếc cân làm thước đo duy nhất cho việc mình đang sống khỏe đến đâu.

Cân nặng có thể quan trọng.

Nhưng còn một điều quan trọng hơn:

cơ thể này có còn đủ năng lượng, đủ sức mạnh và đủ khả năng đồng hành với cuộc sống của chính mình hay không.

Vì vậy, bữa ăn tốt không nhất thiết là bữa ăn làm ta nhẹ cân nhanh nhất.

Đó là bữa ăn góp phần giúp chính bản thân ta còn khỏe, còn sức và còn tự chủ lâu hơn.

Nguồn tham khảo chính: Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE) – Gut essen und trinken; DGE – Referenzwerte für Protein; World Health Organization (WHO) – Healthy diet; National Institute on Aging – Healthy Eating As You Age.

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *