Hai phụ nữ và một người đàn ông sau tuổi 50 rời hậu trường nghề nghiệp cũ, mang theo những kịch bản mới và bước về phía bình minh.

Vai trò mới – Đừng nghỉ hưu khỏi cuộc đời: thiết kế một vai trò mới cho chính mình

Có một câu hỏi thường chỉ xuất hiện thật sự khi ngày nghỉ hưu bắt đầu đến gần:

Nếu một ngày không còn đi làm nữa, tôi sẽ là ai?

Nghe có vẻ hơi lớn.

Nhưng câu hỏi ấy không hề xa lạ.

Bởi trong vài chục năm, rất nhiều phần của cuộc sống đã được tổ chức quanh công việc.

Sáng thức dậy vì có nơi phải đến.

Có người đang chờ mình.

Có việc cần giải quyết.

Có một chức danh để trả lời khi ai đó hỏi:

“Anh làm nghề gì?”

Rồi một ngày, lịch làm việc biến mất.

Không còn cuộc họp.

Không còn email công việc.

Không còn thứ Hai khác cuối tuần nhiều như trước.

Ban đầu, điều đó có thể rất dễ chịu.

Cuối cùng cũng được nghỉ.

Nhưng sau vài tháng, một câu hỏi khác đôi khi bắt đầu xuất hiện:

Bây giờ, mình thức dậy mỗi sáng để làm gì?

Nghỉ hưu khỏi công việc không có nghĩa là nghỉ hưu khỏi cuộc đời

Tôi nghĩ hai chuyện này rất dễ bị trộn vào nhau.

Nghỉ hưu có thể là kết thúc của một giai đoạn nghề nghiệp.

Và đó có thể là một điều tốt.

Sau nhiều năm đi làm, ta có quyền chậm lại.

Có quyền ngủ mà không cần đặt báo thức.

Có quyền đi du lịch vào thứ Ba.

Có quyền không còn sống theo lịch của một tổ chức.

Không có gì sai trong việc muốn nghỉ thật sự.

Nhưng nghỉ khỏi công việc không nhất thiết đồng nghĩa với việc ta không còn một vai trò nào nữa.

Ta có thể rời một nghề. Nhưng không cần rời khỏi cảm giác rằng mình vẫn còn điều để làm, người để kết nối và điều gì đó để đóng góp.

Công việc từng cho ta nhiều thứ hơn tiền lương

Khi còn đi làm, ta thường nghĩ công việc chủ yếu mang lại thu nhập.

Đến khi nó biến mất, mới thấy công việc còn âm thầm giữ nhiều thứ khác trong đời sống.

Một nhịp ngày.

Một lý do để ra khỏi nhà.

Những người ta gặp thường xuyên.

Cảm giác mình có trách nhiệm.

Có việc mà người khác cần mình làm.

Có vấn đề cần mình giải quyết.

Và đôi khi, có cả cảm giác:

“Tôi vẫn có ích.”

Khi nghỉ hưu, những thứ này không tự động được thay thế.

Ta có thêm rất nhiều thời gian.

Nhưng thời gian trống và thời gian có ý nghĩa không hoàn toàn giống nhau.

Có lẽ điều ta cần không phải là một công việc mới – mà là một vai trò mới

“Vai trò” ở đây không có nghĩa là chức danh.

Không cần danh thiếp.

Không cần hợp đồng.

Không nhất thiết phải kiếm tiền.

Một vai trò chỉ cần trả lời một câu hỏi rất đời thường:

Trong giai đoạn này của cuộc đời, tôi muốn mình có mặt để làm điều gì?

Gia đình

Người ông, người bà có mặt thật sự

Không chỉ trông cháu vì con cái cần giúp, mà chủ động xây một mối quan hệ với thế hệ sau: kể chuyện, chơi cùng, truyền lại điều mình biết và dành cho nhau thời gian.

Kinh nghiệm

Người hướng dẫn hoặc cố vấn

Sau vài chục năm làm nghề, có những điều ta biết mà sách không dễ dạy. Kinh nghiệm ấy có thể hữu ích cho một người trẻ hơn, một đồng nghiệp cũ hoặc một cộng đồng.

Học hỏi

Người học lại từ đầu

Một nhạc cụ. Một ngôn ngữ. Công nghệ. Hội họa. Làm vườn. Một lĩnh vực mà trước đây ta luôn nói rằng mình không có thời gian.

Đóng góp

Người tham gia cộng đồng

Hội đoàn, hoạt động thiện nguyện, hỗ trợ người mới, chia sẻ kiến thức hoặc đơn giản là trở thành người mà hàng xóm có thể nhờ một việc nhỏ.

Sáng tạo

Người làm một điều của riêng mình

Viết. Chụp ảnh. Làm website. Chơi nhạc. Nấu ăn. Xây một dự án nhỏ. Không nhất thiết để nổi tiếng, mà vì ta muốn tạo ra thứ gì đó.

Khám phá

Người còn tò mò với cuộc sống

Đi đến những nơi chưa từng đến. Sống thử ở một nơi khác. Tìm hiểu quê hương sâu hơn. Gặp người mới. Không phải để chạy trốn tuổi già, mà để đời sống vẫn còn chuyển động.

Vai trò mới không cần phải “hoành tráng”

Đây là chỗ tôi nghĩ rất dễ tạo áp lực không cần thiết.

Ta đọc những câu chuyện về một người 65 tuổi khởi nghiệp.

Người khác 70 tuổi chạy marathon.

Có người nghỉ hưu rồi viết sách, lập quỹ, mở công ty hoặc đi vòng quanh thế giới.

Những câu chuyện ấy có thể truyền cảm hứng.

Nhưng chúng không phải tiêu chuẩn cho một nửa đời thứ hai có ý nghĩa.

Vai trò mới của một người có thể chỉ là chăm khu vườn của mình thật tốt.

Mỗi tuần chơi đàn hai buổi cùng vài người bạn.

Đón cháu một ngày.

Đi bộ cùng vợ hoặc chồng mỗi sáng.

Giúp một người trẻ khi họ cần kinh nghiệm.

Hay dành thời gian chăm sóc chính bản thân ta sau nhiều năm luôn đặt người khác lên trước.

Một vai trò không cần lớn mới có ý nghĩa.

Nó chỉ cần đủ thật để ta cảm thấy: mình vẫn đang tham gia vào cuộc sống.

Đừng vội lấp kín thời gian vừa được trả lại

Có một điều tưởng như mâu thuẫn.

Bài này nói về việc tìm vai trò mới, nhưng tôi lại nghĩ không nên làm điều đó quá nhanh.

Sau vài chục năm sống theo lịch công việc, đôi khi ta cần một khoảng trống.

Để ngủ.

Đi chơi.

Không làm gì đặc biệt.

Và quan sát xem mình thật sự nhớ điều gì.

Có thể ta tưởng mình nhớ công việc.

Nhưng thật ra ta nhớ những người đồng nghiệp.

Hoặc nhớ cảm giác được giải quyết một vấn đề khó.

Có người không nhớ nghề chút nào, nhưng lại thấy thiếu một nhịp sống.

Có người nhận ra điều mình thiếu nhất là cảm giác được ai đó cần đến.

Phải hiểu thứ đang thiếu, ta mới dễ tìm đúng thứ để thay thế.

Có bốn thứ đáng nhìn lại khi thiết kế vai trò mới

Không cần bắt đầu bằng câu hỏi rất lớn như:

“Mục đích cuộc đời tôi là gì?”

Câu hỏi ấy đôi khi làm mọi thứ khó hơn.

Có thể bắt đầu thực tế hơn.

1

Tôi còn muốn dùng điều gì mình đã biết?

Có kỹ năng, kinh nghiệm hoặc mối quan hệ nào ta vẫn muốn tiếp tục sử dụng dù không còn làm công việc cũ?

2

Tôi muốn học điều gì khi không còn phải chứng minh?

Có những thứ ta học không để thăng chức, không để kiếm tiền và cũng chẳng cần chứng chỉ.

Chỉ vì thấy thích.

3

Tôi muốn có mặt nhiều hơn cho ai?

Vợ hoặc chồng. Con cháu. Anh chị em. Bạn bè. Một cộng đồng.

Có khi vai trò mới không nằm ở việc ta làm, mà nằm ở người ta muốn dành sự hiện diện cho.

4

Tôi muốn một tuần của mình có nhịp như thế nào?

Bao nhiêu thời gian dành cho gia đình? Bao nhiêu cho sức khỏe? Bao nhiêu cho học hỏi, bạn bè, sở thích, đóng góp và đơn giản là nghỉ?

Đừng chỉ thiết kế “tuổi nghỉ hưu” – hãy thiết kế một tuần sống

Khi nghĩ về nghỉ hưu, ta rất dễ hình dung những điều lớn.

Sống ở đâu.

Có về Việt Nam không.

Đi du lịch những đâu.

Có đủ tiền không.

Tất cả đều quan trọng.

Nhưng cuộc sống không diễn ra chủ yếu trong những chuyến du lịch.

Nó diễn ra vào một sáng thứ Hai bình thường.

Một chiều thứ Tư.

Một ngày trời mưa chẳng có chương trình gì đặc biệt.

Vì vậy, thử hình dung không phải “mười năm nghỉ hưu”, mà là một tuần.

  • Sáng thức dậy, điều gì khiến ta muốn bắt đầu ngày?
  • Trong tuần, ta gặp những ai?
  • Cơ thể được vận động vào lúc nào?
  • Có việc gì cần sự tập trung, tò mò hoặc sáng tạo của ta không?
  • Có ai nhận được điều gì đó từ kinh nghiệm hoặc sự hiện diện của ta không?
  • Có đủ khoảng trống để ta không biến tuổi nghỉ hưu thành một lịch làm việc mới không?

Đừng biến vai trò mới thành một công việc toàn thời gian khác

Đây là một cạm bẫy khác.

Người đã quen làm việc nhiều năm rất dễ lặp lại đúng cấu trúc cũ.

Vừa nghỉ hưu xong đã nhận quá nhiều việc.

Lịch kín.

Việc tình nguyện trở thành nghĩa vụ.

Sở thích trở thành dự án phải hoàn thành.

Dự án nhỏ trở thành một công ty mới.

Rồi sau một thời gian, ta lại nói:

“Bận quá.”

Chỉ khác là lần này không còn sếp.

Nếu đã có quyền tự chọn, có lẽ ta cũng nên giữ lại một phần tự do ấy.

Vai trò mới nên cho cuộc sống thêm cấu trúc và ý nghĩa – không nhất thiết phải lấy mất sự tự do mà ta vừa có được.

Tiền vẫn có thể là một phần – nhưng không nhất thiết là trung tâm

Có người nghỉ hưu nhưng vẫn muốn làm một ít.

Một công việc bán thời gian.

Freelance.

Tư vấn.

Một dịch vụ nhỏ.

Có thêm thu nhập cũng có thể làm cuộc sống thoải mái hơn.

Và công việc ở quy mô nhỏ có thể mang lại nhịp sống, giao tiếp và cảm giác mình vẫn dùng được chuyên môn.

Không có gì mâu thuẫn giữa nghỉ hưu và vẫn kiếm một phần thu nhập.

Nhưng đây cũng là lúc ta có quyền đặt một câu hỏi mà thời đi làm không phải lúc nào cũng đặt được:

Nếu tiền không còn là lý do duy nhất, tôi còn muốn làm việc này không?

Vai trò mới cũng có thể thay đổi

Ta không cần chọn một danh tính mới cho hai mươi năm tới.

Ở tuổi 62, có thể ta còn muốn làm nhiều.

Đến 70, điều quan trọng lại là gia đình.

Một thời gian ta muốn đi nhiều nơi.

Sau đó lại thích ở nhà hơn.

Có năm muốn học.

Có năm muốn chia sẻ.

Có lúc cần chăm người khác.

Và cũng có lúc chính ta cần được chăm sóc nhiều hơn.

Một vai trò tốt không phải là vai trò cố định.

Nó có thể đi cùng hoàn cảnh và sức khỏe của ta.

Có một vai trò rất dễ quên: người chăm sóc cuộc đời mình

Cả đời, ta quen có trách nhiệm với rất nhiều người.

Con cái.

Cha mẹ.

Công ty.

Khách hàng.

Đồng nghiệp.

Gia đình.

Nhưng đến một lúc, ta cũng có thể nhận một vai trò khác:

người chịu trách nhiệm chăm sóc phần đời còn lại của chính mình.

Chăm sức khỏe.

Giữ các mối quan hệ đáng quý.

Học điều mình muốn học.

Tránh những chuyện không còn đáng để tiêu hao năng lượng.

Dùng tiền cho những thứ thật sự có giá trị với mình.

Và giữ trong đời một vài điều vẫn khiến ta muốn chờ đến ngày mai.

Không phải ai cũng cần một “sứ mệnh”

Từ “ý nghĩa cuộc sống” đôi khi nghe quá lớn.

“Sứ mệnh” còn lớn hơn nữa.

Nhưng cuộc đời bình thường không nhất thiết cần một tuyên ngôn.

Có người thấy ý nghĩa trong việc chăm gia đình.

Người khác thấy nó khi làm một thứ bằng đôi tay.

Có người thích truyền kinh nghiệm.

Có người chỉ muốn sống khỏe, tử tế, tự chủ và có vài người để cùng cười.

Như vậy cũng đã là một cuộc đời.

Ta không cần tìm ra một “mục đích lớn” rồi mới được sống có ý nghĩa.

Có khi ý nghĩa hình thành từ những điều nhỏ mà ta tiếp tục làm một cách có chủ ý.

Thử một vai trò trước khi biến nó thành kế hoạch

Nếu chưa biết mình muốn làm gì trong giai đoạn mới, không cần ngồi nghĩ cho đến khi có đáp án.

Ta có thể thử.

Một vai trò nhỏ.

Trong một thời gian ngắn.

Một thử nghiệm 30 ngày
  1. Chọn một vai trò muốn thử.
    Người học, người hướng dẫn, người sáng tạo, người tham gia cộng đồng, người chăm sức khỏe hoặc bất cứ vai trò nào đang khiến ta tò mò.
  2. Dành cho nó một khoảng thời gian thực.
    Chẳng hạn hai buổi mỗi tuần. Không chỉ nghĩ về nó.
  3. Quan sát năng lượng của mình.
    Sau khi làm việc ấy, ta thấy sống động hơn hay thấy thêm một nghĩa vụ?
  4. Nhìn vào sự kết nối.
    Vai trò này có đưa ta gần hơn với con người, cộng đồng hoặc chính bản thân mình không?
  5. Sau 30 ngày mới quyết định.
    Tiếp tục, thu nhỏ, thay đổi hoặc bỏ đi đều được.

Có vài câu hỏi đáng ngồi lại với chính mình

  • Khi không còn chức danh nghề nghiệp, điều gì trong tôi vẫn còn nguyên?
  • Có kinh nghiệm nào tôi muốn truyền lại thay vì để nó dừng ở mình?
  • Việc gì khiến tôi quên thời gian dù không ai trả tiền?
  • Tôi muốn dành nhiều thời gian hơn cho ai?
  • Có điều gì đã trì hoãn nhiều năm chỉ vì trước đây không có thời gian?
  • Một tuần như thế nào khiến tôi cảm thấy vừa có tự do, vừa có nhịp sống?
  • Điều gì khiến tôi vẫn muốn thức dậy và mong chờ ngày phía trước?

Có lẽ câu hỏi không phải là “Tôi sẽ làm gì khi nghỉ hưu?”

Câu ấy vẫn hữu ích.

Nhưng nó dễ dẫn đến một danh sách hoạt động.

Du lịch.

Tập thể thao.

Chơi golf.

Về Việt Nam.

Chăm cháu.

Những việc đó đều có thể rất vui.

Nhưng bên dưới chúng còn một câu hỏi sâu hơn:

Trong phần đời này, tôi muốn trở thành người như thế nào trong những ngày bình thường?

Có mặt hơn?

Khỏe hơn?

Tò mò hơn?

Tự do hơn?

Hữu ích hơn?

Hay đơn giản bình thản hơn?

Câu trả lời ấy có thể giúp ta tìm vai trò tốt hơn bất kỳ danh sách hoạt động nào.

Lời kết

Một ngày nào đó, ta có thể trả lại thẻ nhân viên.

Rời văn phòng.

Đóng laptop công việc lần cuối.

Và trên giấy tờ, một giai đoạn đã kết thúc.

Nhưng con người bước ra khỏi cánh cửa ấy không trở về số 0.

Ta mang theo vài chục năm kinh nghiệm.

Những điều đã học.

Những điều từng làm sai.

Những người đã gặp.

Những điều bây giờ mới biết mình thật sự coi trọng.

Và quan trọng nhất: vẫn còn thời gian phía trước.

Nghỉ hưu có thể là lúc ta rời một vai trò cũ.

Nhưng không có nghĩa ta phải nghỉ hưu khỏi cuộc đời.

Không nhất thiết phải tìm một công việc mới.

Cũng không cần một sứ mệnh thật lớn.

Có thể chỉ cần một vài điều khiến ta thấy mình vẫn đang học, vẫn kết nối, vẫn đóng góp và vẫn còn điều để mong chờ.

Rồi từ đó, một vai trò mới dần hình thành.

Không phải vai trò người khác giao cho ta.

Mà là vai trò chính ta lựa chọn cho phần đời phía trước.

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *